Wednesday, July 29, 2015

मुख्यमंत्र्यांना पत्र

मराठवाड्यातला दुष्काळ आणि लोकांची परिस्थिती पाहून मन अगदीच उद्विग्न झालेले आहे. काल तर काही घटना ऐकून अत्यंत राग आला. क्षणासाठी वाटले बंदुक घेऊन सगळ्या व्यवस्थेला कपाळाच्या मधोमध गोळ्या झाडाव्यात. पण ते शक्य नसल्याने मुख्यमंत्र्यांना आणि उच्च शिक्षण मंत्र्यांना खालील पत्र लिहिले.  

Dear Chief Minister,
You are well aware of the ongoing drought situation in Marathwada and other regions of the state. The situation is far more worse than what is being shown on the TV and explained by the political leaders from the region. 

I belong to a farming family from same region. I have come out of that life and would never like to get back to that profession ever. Personally I think of agricultural land as health condition like Diabetes that old generations are gifting to their next generation. I hope soon a lot of people will leave this profession and come out of the false life of false dignity as a Feeder. And everybody knows same has happened with the developed countries. Are they 'really' developed in the inclusive sense? That is another discussion.

That apart, this year is really difficult for farmers across the state and specially Marathwada. We own around 20 acres of land. That is good enough for a middle class farmer to survive. But I know about the income and the way my father taught two of us - my brother and me. I think those were the very difficult years (early 2000) for us. But when I look at situation now of my family and those of others around me, I think those times were far better. Then there were not many options to spend money on - there were no mobiles, no vehicles to consume petrol and an important thing that consumes most of the money now a days - education - it wasn't there. Even there was no hope or dreams of education. So nobody spent money on it. Now almost every farmer wish that his children should get good education - so he puts them into coaching classes - obviously whatever be the quality of education in schools, it's not enough to get into good institutes for further studies - not D.Ed, B.Ed and BA and MA - the most useless ones in today's time - not because what they are - but because the scale and way they are taught and awarded.

Let me again try to come to the point, I know you don't have a magic wand like the one in Harry Potter, but I believe that you have enough powers to take decisions and at least frame some policies for the benefit of those who - I don't know why  - still believe in Maay-baap-sarkaar! So, the point is that - one of the major expenditure of the farming family is healthcare. Most of population in rural areas -  you won't believe - prefer the private hospitals for obvious reasons of lack of quality and service at government healthcare stations. It's such a deep rooted practice to go to private medical practitioners, that if you go or take your family member to the government hospital it's a social stigma. Let's keep that aside. But in such a utter drought situation also people are borrowing money to meet these expenses. I think government at least now should take its healthcare system to villages and conduct camps, so that a lot of money is saved. Also that will help government hospitals to gain their lost faith. I know they are already flooded with the patients more than their capacity, but government and hospitals and can afford that; already backbone broken farmer family can not.

I think government medical colleges and it's students can help a lot in this regard. Also a lot of CSR funds and developed region's resources can be diverted to these regions for this year to be spent on Healthcare and other possible facilities.

Another issue I would like to bring to your notice is waiver of college fees and preference in government hostel allotment to students from this regions. As an example - recently I gave admission to 2 girl students from my village to Govt. polytechnic after 10th - for the reason they need not to pay for coaching class fees for 11 and 12th - both have got good marks - 90% and 85%. Both got good government colleges and we applied to only government colleges hoping that they will get the hostel which costs just Rs. 2000/year whereas rooms outside cost around Rs. 20,000/year. Despite having such a good ranks they have not got the hostels, such a huge is the competition. But now I can't imagine their parents being able to afford this as both parents have only 2 acres and 5 acres with nothing in it except the white and dry soil at this moment. And we all know room owners don't take soil as rent.

I hope you understand our concerns and will act on this.

If you ask us what we are doing ? We have given around 6 lacs to suicide afflicted families, adopted their children for education and have been doing financial help to at least 20 students per year. I know we still need to do some more. We will definitely try.

The reason for writing to you is Marathwada belongs to State of Maharashtra and most of the people from the region regularly vote and have faith in government.

Thank you.  

Monday, July 27, 2015

अब्दुल कलम कालवश - जागवलेली स्वप्ने अजून ही हयात आहेत

असंख्य भारतीय तरुणांचे आणि लहानांचे प्रेरणास्थान माजी राष्ट्रपती अब्दुल कलाम आज आपल्यात नाहीत. वयाच्या ८४ व्या वर्षी गेलेले असले तरी अजूनही काळी काळ त्यांनी देशाच्या स्वप्नांना फुलवत राहायला हवे होते असे वाटते.

त्यांनी त्यांच्या हयातीत केलेले काम हे प्रचंड आहे. मिसाईलात त्याने पृथ्वीच्या बंधनातून मुक्त व्हावे इतके प्राण ओतणारे कलाम या देशातील जवळच्या काळातील तरुणांत स्वप्न ओतणारे एकमेव.

आज देशभर खेड्यापाड्यात मुलं मोठी होवून अब्दुल कलाम बनवीत या स्वप्नांनी भारलेली अनेक घरं मिळतील. स्वप्नपंखांत प्राण फुंकणारा आपल्यातून निघून गेलाय याच प्रचंड दुखः मनाशी घेऊन त्या सगळ्या घरांचा आजचा दिवस कसाबसा निघेल.

या स्वप्नपंखात बळ असच राहो म्हणून त्याच्याकडे प्रार्थना.          

Tuesday, July 14, 2015

भारतीय शेतीचं वास्तव

सुनील ताम्बेंचा अत्यंत महत्वाचा लेख …     

शेतात पिकवलेला माल बाजारपेठेत विकायला आणणं म्हणजे पुरवठाप्रधान शेती. तर बाजारात काय विकलं जाईल त्याचं उत्पादन घेणं ह्याला मागणीप्रधान शेती म्हणतात. १९९० नंतर भारतीय  शेती वेगाने मागणीप्रधान बनू लागली आहे. ह्या बदललेल्या स्थितीत छोट्या शेतकर्‍यांची शेती किफायतशीर कशी बनणार, ही आपल्यापुढची सर्वात मोठी समस्या आहे.
     भारतीय शेतीचं वास्तव आणि त्याचं प्रसारमाध्यमांचं आकलन ह्यामध्ये प्रचंड मोठी दरी आहे. त्यामुळे शेती आणि शेतकरी ह्यांच्यासंबंधात एक नकारात्मक चित्रं निर्माण केलं जातं. त्याचा परिणाम जनमतावर आणि नकळपणे धोरणांवर व सरकारी यंत्रणांवरही होतो. त्यामुळे भारतीय शेतीसंबंधातली तथ्यं आणि आकडेवारी ह्यावर एक नजर टाकूया.

·         भारतामध्ये सर्वाधिक जमीन अन्नधान्याच्या लागवडीखाली आहे. सुमारे १९१ दशलक्ष हेक्टर्स.
·         भारतामध्ये सिंचनाखाली असलेली एकूण जमीन ९० दशलक्ष हेक्टर्स आहे.
·         शेतमजूर आणि शेतकरी कुटुंब मिळून सुमारे २६० दशलक्ष लोकसंख्येला शेती रोजगार पुरवते.
·         बियाणे, खते, कीटकनाशके, शेती अवजारं, यंत्रं, सिंचनाची सामग्री, इत्यादी सर्व महत्वाच्या निविष्टांबाबत भारत स्वयंपूर्ण आहे.
·         भारतामध्ये जमिनीचं तुकडीकरण वेगाने झालं आहे. परिणामी खातेदारांची संख्या १३८ दशलक्ष तर त्यांच्याकडील सरासरी शेतजमीन १.१५ हेक्टर्स एवढी आहे. ह्या छोट्या शेतकर्‍यांनी भारतातील शेती उत्पादनात वाढ केली आहे.
Source: Agriculture Census 2010-11
·         २०१३ साली भारतातील शेती उत्पादनाचं एकूण मूल्य ३२५ बिलीयन डॉलर्स होतं तर अमेरिकेचं २२७ बिलीयन डॉलर्स होतं. म्हणजे शेती उत्पादनाच्या संबंधात आपण अमेरिकेला पिछाडीवर टाकलं आहे.

--- पूर्ण येथे वाचा 

Wednesday, June 24, 2015

Buy Directly from Farmers - quality food produce

Buyer Seller Interface
In order to harness the potential of ICT in Agriculture, Ministry of Agriculture launch "Buyer Seller Interface".
You can register here -

And more about the mKisan initiative:

Brief Overview of the mKisan Portal

As per TRAI data of May, 2014, though there are about 38 crore mobile telephone connections in rural areas, internet penetration in the countryside is still abysmally low (in single digit percentage). Therefore, mobile messaging is the most effective tool so far having pervasive outreach to nearly 8.93 crore farm families. mKisan SMS Portal for farmers enables all Central and State government organizations in agriculture and allied sectors to give information/services/advisories to farmers by SMS in their language, preference of agricultural practices and location.
As part of agricultural extension (extending research from lab to the field), under the National e-Governance Plan - Agriculture (NeGP-A), various modes of delivery of services have been envisaged. These include internet, touch screen kiosks, agri-clinics, private kiosks, mass media, Common Service Centres, Kisan Call Centres, and integrated platforms in the departmental offices coupled with physical outreach of extension personnel equipped with pico-projectors and hand held devices. However, mobile telephony (with or without internet) is the most potent and omnipresent tool of agricultural extension.
The project conceptualized, designed and developed in-house within the Department of Agriculture & Cooperation USSDhas widened the outreach of scientists, experts and Government officers posted down to the Block level to disseminate information, give advisories and to provide advisories to farmers through their mobile telephones. SMS Portal was inaugurated by the Hon'ble President of India on July 16, 2013 and since its inception nearly 72 crore messages or more than 210 crore SMSs have been sent to farmers throughout the length and breadth of the country. These figures are rising ever since.
These messages are specific to farmers' specific needs & relevance at a particular point of time and generate heavy inflow of calls in the Kisan Call Centres where people call up to get supplementary information. SMS PortalSMS Portal for Farmers has empowered all Central and State Government Organizations in Agriculture & Allied sectors (including State Agriculture Universities, Krishi Vigyan Kendras, Agromet Forecasts Units of India Meteorological Department, ICAR Institutes, Organization in Animal Husbandry, Dairying & Fisheries etc.) to give information/services/advisories to farmers by SMS in their language, preference of agricultural practices and locations.
USSD (Unstructured Supplementary Service Data), IVRS (Interactive Voice Response System) and Pull SMS are value added services which have enabled farmers and other stakeholders not only to receive broadcast messages but also to get web based services on their mobile without having internet. Semi-literate and illiterate farmers have also been targeted to be reached through voice messages.


काही महत्वाची अप्लिकेशन

MKisan Application

This app has been designed and developed by inhouse IT team of DAC with the help of C-DAC Pune. It enables farmers and all other stakeholders to obtain advisories and information being sent by experts and government officials at different levels through mkisan portal without registering on the portal.

Seed Availability

This Android based App is for entering seed availability data by seed dealers and producers at all levels.Selection of crop varities and linkege of dealers with their producers are some of the main features of this app.


With this app agriculture traders and farmers in India can get latest pricing information on palm of their hands free of cost. Also, farmers are able to get precise agriculture related weather information in India. The agriculture news will keep all stakeholders updated on current market dynamics.
Presently the application is available in Hindi, Gujarati and English languages. It will also be available in Telegu, Tamil and Bengali in coming months. You need to update the app for latest version and functionality.

Shetkari Masik Android App

“Shetkari Masik” is one of the most popular monthly magazines in the Agriculture sector, under publication since 1965. It is published by Department of Agriculture, Maharashtra.
The Android app for Shetkari magazine has a very simple interface and requires mobile internet or Wi-Fi connectivity to register and download the issues. Once downloaded, the magazine can be read without internet connectivity.


Developed by CDAC, Mumbai. The application is a multilingual Android application targeted for rural Gujarat. The app is useful for farmers or anyone related to agriculture. It is available in English and Gujarati languages. The main functionalities of the app are:
  1. Get suitable crops as per soil and season
  2. Get crop wise information
  3. Check weather in your area
  4. Manage your cattle

Thursday, June 18, 2015

जबरदस्त चित्रपट - नक्की पहा

Friday, June 5, 2015

शिवाजी भोसले

धारदार मिशा. डोक्यावर पिवळा पटका. खांद्यावर नक्षीदार नखीचे उपरणे. असे हे शहाजी भोसले पाटील. घरी आर्थिक स्थैर्य. वडिलांची ८० एकर. दोन भावात वाटून यांना ४० एकर आलेली. थोडक्यात सगळे बरे चाललेले. गहू, ज्वारी, मका, तूर, भुईमुग, केळी, ऊस आणि थोडा फार कापूस अशी लावगड. पुढे २ मुली झाल्या. दोघी जुळ्या. त्या दोघींच्या पाठीवर ३ वर्षांनी एक मुलगा झाला. लांबसडक नाक. गुबगुबीत तब्येत. वडील शहाजी म्हणून मुलाचे नाव शिवाजी ठेवले. म्हणून हे - शिवाजी शहाजी भोसले.

तर हे शिवाजी भोसले आपल्याकडे आधुनिक प्रगती आणि विकास येण्याच्या आधी जन्मलेले. यांचे शिक्षण होत असतांना नेमक्याच मोटारकारी खेड्या पाड्यात दगडा मातीच्या रस्त्याने धूळ उडवत येत होत्या. रस्त्याची आणि सिंचनाची कामे नेमकीच सुरु झालेली. गावातील गोर गरीब या सरकारी कामावर जाईत. गावात शाळा ४ थी पर्यंतच. तिथेच शिवाजीचे शिक्षण झाले. पुढे शिकण्यासाठी वडिलांनी त्याला शेजारच्या तालुक्याच्या शहरात ठेवले रोज मित्रांसोबत १० किलोमीटरचा पायी प्रवास. बाजाराच्या दिवशी गावातून अनेक गाडी-बैला शहराला जात. तितकाच त्या दिवशी त्यांच्या पायांना आराम मिळे. दहावी झाली. ६२% घेऊन चांगल्या मार्काने शिवाजी पास झाला. सोबतचे काही नापास तर काही ढकल पास झाले. पुढच्या शिक्षणासाठीही वडिलांनी तिथेच तालुक्याला अडमिशन दिले. जाऊन-येऊन बारावी काढली ती हि ६०% ने. पुढे हि तिथेच शिक्षण. आता मात्र घरचा व्याप वाढल्याने शेताकडील कामा धंद्यात जास्त लक्ष द्यावे लागे. दोन्ही बहिणींच्या लग्नासाठी काही शेती विकली गेली होती आणि काही साथ न देणाऱ्या निसर्गामुळे विकावी लागली होती. वडील थोडे थकले म्हणून शिवाजीचे शिक्षणही एस.वायलाच थांबले. उरलेली २०-२२ एकर कसायची म्हणजे मनुष्यबळ लागणारच. गढी होताच, पण तरीही घरचं कुणीतरी असावं म्हणून शिवाजी पूर्णवेळ शेतकरी झाला. एकीकडे शिक्षण खुणावत होते आणि दुसरीकडे जबाबदाऱ्या खेचत होत्या. शेवटी जबाबदाऱ्यांची ताकद भयंकर. शिक्षण सुटलेच.
वडील आजारी पडले आणि ग्रहण लागल्यागत दवाखाना पाठीशी लागला. दवाखाना कधीच एकटा येत नाही. शिवाजीच्या मागे दर एक-दोन महिन्यांनी जिल्ह्याच्या वाऱ्या आणि हजारोंचा खर्च. पैशाची होईल तोवर घरून व्यवस्था झाली. या काही वर्षात 'फक्त' खाजगी दवाखानेच सर्वसोयीनी तत्पर झाली होती. हे सगळे घरच्या पैशावर आणि जेमतेम उत्पन्नावर भागेना. एक दिवस तो मागच्या वर्षीची खर्चाची वहीच घेऊन बसला. खर्च आणि उत्पन्न याच्यात भयंकर ताफावत होती. वडलांची मोटार सायकल विकली आणि या महिन्याचा दवाखाना केला. असच तडजोड करत, कर्ज घेत आणि अर्धा एकर विकून एक वर्ष काढले.

घरातल कुणी करतं खचलं कि सगळेच खचतात; त्याच नियमाने आईही थोडी खचली. अर्थातच शिवाजीचे लग्न केले गेले. एक-अर्धे वर्ष मजेत निघाले. घरात हि सगळे आनंदी. वडिलांचा दवाखाना चुकत नव्हताच, पण शिवाजीच्या येणाऱ्या बाळाच्या चाहुलीने सगळ आनंदी वाटत होतं.

सगळी सोंगे आणता येतात पण पैशाचे सोंग आणता येत नाही. वडलांचा आणि बायकोचा दवाखान्याचा खर्च, शेतातलं सगळ. हि सगळी कसरत शिवाजीसाठी खूप कठीण गेली. पर्याय नसल्याने जगण्यासाठी, जगवण्यासाठी आणि पिकवण्यासाठी जमिनीचे तुकडे विकण्याशिवाय पर्याय नव्हता. योग योगाने प्लॉटिंग वगैरे सारख्या गोष्टी पुढे येतील याची चाहूल लागलेला वर्ग अशा अडचणीतील लोकांच्या मोक्यावरील जमिनी पैशे मोजून घेऊ लागला. सरळ साधे सोपे आयुष्य जगणारांसाठी तो प्रांत नव्हताच आणि सध्याची अडचन समोर आ वासून उभी असल्याने असले प्लॉटिंग वगैरेचे विचारही त्याला कधी शिवले नाहीत. त्याला फक्त दिसत होते - मागे असलेला बाप आणि पुढे येणारे मुल.
योग योगाने शिवाजीलाही जुळे झाले. एक मुलगा आणि एक मुलगी. दोन्ही आत्यांनी हौशेने त्यांची नावे ठेवली 'विकास' आणि 'प्रगती'. पुन्हा आनंदाने घर भरून गेले. पाहुणे-राहुने-खर्च. पुन्हा तेच चक्र. आधी शिवाजी पायीच तालुक्याचा गावी जायचा. उन्हाळा पावसाळा कोणताही ऋतू असो. तसे सगळेच जायचे. म्हणून नवल नाही. सरकारी एसटी नाही किंवा प्रयाव्हेट गाड्या नाहीत असेच ते गाव.

वडिलांची तब्येत रहावी म्हणून दवाखाने केले, वैद केले आणि नवस हि केले. विशेष फरक नव्हताच. पुढे निवडणुका आल्या आणि जवळपास सगळीकडेच असलेल्या या दरिद्री अवस्थेला कंटाळून लोकांनी राज्यातले आणि देशातले सरकार बदलले. हळू हळू रस्ते झाले. लोक शहरांकडे राहायला गेले. शिवाजीने विकलेले तालुक्याच्या दिशेचे शेत आता लोक वस्तीत रुंपांतरित झाले. अनेक शेत मजूर मोठ्या शहरांमध्ये कामे करायला निघून गेली. हळू हळू गावे ओसाड झाली. शिवाजीलाही विचार आला. पण घरची ९-१० एकर शेती असतांना शहरात जाऊन काम म्हणजे - चार लोक काय म्हणतील? एक दिवस उन्हाळ्यात नेमक्याच बनलेल्या डांबरी रस्त्याने काहीही वाहन मिळत नसल्याने शिवाजी पायीच चालत होता. उन्हाने तापलेले डांबरी रस्ते चालण्यासाठी मातीच्या रस्त्या पेक्षा जास्त त्रासदायक वाटत होते. तो कसा बसा मिळालेच कुठे झाड तर आराम करत तालुक्याला पोहचला. संध्याकाळी घरी आला. निपचित पडलेला असतांना असाच विचार करत होता - "तशी दरिद्री तर काही वर्षांपासून या गावाच्या पाचवीला पुजलेलीच. पण लहानपणी दवाखाने नव्हते. खर्च नव्हते. कामापुरते पिकायचे. दुष्काळ पडायचा. पण आमचे निभायचे. मातीचे रस्ते उन्हाळा असो कि पावसाळा अवघड होतेच. पण डांबरी रस्त्यांनी प्रगती आणली पण तिने माझ्यासरख्याचे पायच जास्त पोळले. त्याच डांबरी रस्त्याने गावातली सुबत्ता अधिक वेगाने बाहेर जाऊ लागली आणि खर्च त्याही पेक्षा वेगाने गावात येऊ लागले." अचानक राडारड झाली, शहाजी गेले. 'सुटले' अस शिवाजीची आई म्हणाली. तोही पाणावला. काही महिने असेच गेले. वाड्याच्या बैठकीत वडलांचा तारुण्यातील रुबाबदार फोटो लागला. त्यावर खाली त्यांचे लाल रंगात नाव लिहिले - कै. शहाजी भोसले पाटील.

शिवाजीने निर्णय घेतला. आईला गावाकडे ठेऊन बायको पोरांसोबत तो पुण्याला आला. शिक्षण ठीकठाक असल्याने काम मिळाले - महिना ८ हजार. वर्षातच शिवाजीने घरात टीव्ही घेतला. प्रामाणिक आणि मेहनती असल्याने कामात बढती मिळाली.

एकदा 'राजवाडा हॉटेलच्या' भेटीवर असतांना पांढऱ्या शुभ्र कपड्यातील मालक रामदास माने यांनी म्यानेजरला सुपर वायजरचे नाव विचारले, त्याने थोडे वाकून सांगितले - शिवाजी भोसले. मानेंनी हॉटेलच्या दर्शनी भागात लावलेल्या छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मोठ्या फोटो कडे पाहून लांब श्वास घेतला; हताश झालेले माने म्यानेजरला येतो म्हणून निघून गेले. म्यानेजरला अचानकच काहीतरी कळाल्यासारखे तो छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या फोटो कडे तर कधी शिवाजी भोसले कडे बघतच राहिला.


खालील वेब साईट वर हवामानाचा अंदाज बघत येईल 

Saturday, February 21, 2015

गोविंद पानसरेंच्या हत्येचा निषेध - अखेरचा लाल सलाम

पानासरेंची हत्या हा या राष्ट्रावरील अतिरेकी हल्ला आहे. कारण व्यवस्थेला, बदलला विरोध केला जातोय म्हणूनच केली गेलेली ही हत्या आहे. अतिरेकी विचार जर राष्ट्राच्या भावी जड घडणीला 'असे' संपवणार असतील तर एकंदरच सर्वच चळवळीनां 'अशा' मार्गांचा पर्याय शोधावा लागेल असे वाटते. असे वाटणे ही चूकच पण कधी कधी अपरिहार्यता काय चूक आणि काय बरोबर याला न जुमानता वरचढ ठरते. हिंसक मार्गांचा उपयोग हा पुरोगामी चळवळीला शोभणारा नाही. पण, अतिशय चाणाक्ष असणाऱ्या विरोधकांना चपराक बसवन्या साठी कदाचित भविष्यात गरजेची असेल. खरे तर शासन व्यवस्थेचे ते काम. पण, निष्क्रिय किंवा जाणून बुजून निष्क्रिय झालेल्या व्यवस्थेला ते कदाचित आता शक्य नाही.
लाल सलाम.
ज्यांना पानसरेंच्या काही स्मृती 
जनतेचा राजा शिवाजी

ग्रेट भेट

शिवजयंतीच्या हार्दिक शुभेच्छा